İzmir Depreminin Üzerinden 6 Yıl Geçti: Riskli Binaların Çoğu Hâlâ Ayakta

İzmir'de 117 kişinin hayatını kaybettiği 30 Ekim 2020 depreminin üzerinden yaklaşık 6 yıl geçti. Sisam açıklarında meydana gelen 6,6 büyüklüğündeki depremde en ağır yıkım Bayraklı'da yaşanmıştı. Depremin ardından gündeme gelen kentsel dönüşüm ve yapı güvenliği çalışmalarında ise ilerleme sınırlı kaldı.

118 bin bina incelendi

İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin Deprem Master Planı kapsamında kentte yaklaşık 40 fay zonu, zemin yapısı ve 118 bin binalık yapı stoku incelendi. Bayraklı ve Bornova'da 96 bin, Karşıyaka'da 22 bin 500 binanın ön değerlendirmesi yapıldı.

Dönüşümde teslim edilen konut 1.150

Belediyenin altı bölgede 248 hektarlık alanda yürüttüğü kentsel dönüşüm çalışmalarında, 2026 başı itibarıyla 6 bin 346 bağımsız bölümün yapımına başlandı. 1.955 bağımsız bölüm boşaltılarak yıkıldı, yaklaşık 1.150 konut hak sahiplerine teslim edildi.

21 fayın 17'si diri

Dokuz Eylül Üniversitesi Deprem Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Sözbilir, İzmir'i etkileyen 21 fay bulunduğunu, bunlardan 17'sinin diri fay sınıfında yer aldığını açıkladı.

Kıyı şeridinde sıvılaşma riski

Uzmanlara göre Karşıyaka, Çiğli ve Bayraklı'nın sahil kesimleri ile Bostanlı, Mavişehir, Alsancak ve Konak kıyıları alüvyon ve dolgu zemin üzerinde bulunuyor. Suya doygun bu zeminlerde deprem sırasında sıvılaşma yaşanabiliyor; binalar yıkılmasa bile yan yatabiliyor ya da zemine gömülebiliyor.

Sağlam zemin yüksek kesimlerde

Kentin kaya ve volkanik zemin üzerindeki bölgeleri ise daha güvenli kabul ediliyor. Bayraklı'da Doğançay bölgesi, Karşıyaka'da Yamanlar Dağı yamaçları, Buca'da Şahin Tepesi çevresi ile Bornova'nın yamaçları, Buca'nın iç kesimleri, Balçova'nın teleferik hattı, Narlıdere'de Çamtepe ve Yenikale, Karşıyaka'daki Evka bölgeleri bu alanlar arasında gösteriliyor.

Uzmanlardan uyarı

Uzmanlar zeminin tek başına güvence olmadığını, binanın yapım yılı, mühendislik hizmeti ve yapı denetiminin de belirleyici olduğunu vurguluyor. Ev alacak ya da kiralayacak olanlara zemin etüdü ve yapı denetim belgelerini sormaları, mevcut binalar için ise lisanslı kuruluşlara risk tespiti yaptırmaları öneriliyor.

Deprem sonrası hasar tablosu

Depremin ardından Çevre ve Şehircilik Bakanlığının yaptığı hasar tespitinde İzmir genelinde 75 bin 934 binada 411 bin bağımsız bölüm incelendi. Bakanlığın açıkladığı rakamlara göre 342 bina acil yıkılacak, ağır hasarlı ya da yıkık; 383 bina orta hasarlı, 3 bin 660 bina ise az hasarlı olarak belirlendi. En ağır tablo, çok sayıda binanın yıkıldığı Bayraklı'daydı.

Depremden sonra TOKİ, kentte yedi deprem dönüşüm bölgesinde ve Bayraklı Şehir Hastanesi yakınındaki rezerv alanda konut çalışması başlattı. 2021'de yapılan açıklamalarda rezerv alanda 1.444 konut ve 208 dükkânın hak sahiplerine teslim edileceği duyurulmuştu. Uzmanlar ise depremde yıkılan binalarla aynı dönemde ve benzer zeminlerde yapılmış çok sayıda yapının hâlâ ayakta olduğuna dikkat çekiyor.

6. yıl dönümünde soru aynı: Sıradaki deprem için hazır mıyız?

30 Ekim 2026, depremin 6. yıl dönümü. Yıl dönümü, hayatını kaybeden 117 kişiyi ve yapılması gerekenleri bir kez daha hatırlatıyor. Belediyenin dönüşüm alanlarında teslim edilen konut sayısı 1.150 civarında kalırken, Deprem Master Planı kapsamında incelenen 118 bin binanın önemli bir kısmında henüz dönüşüm başlamadı.

Uzmanlar ada bazında dönüşümün, yani tek tek binalar yerine bütün bir yapı adasının birlikte yenilenmesinin hem daha güvenli hem daha hızlı olacağını savunuyor. Jeoloji Mühendisleri Odası İzmir Şubesi'nin bu konudaki değerlendirmesini "Deprem tehlikesi karşısında Türkiye'nin durumu" haberimizde aktarmıştık.

Binam riskli mi? Ne yapabilirim?

• Zemin ve yapı bilgisi: Binanızın yapım yılını, ruhsat ve iskân durumunu ilçe belediyesinin imar biriminden öğrenebilirsiniz.
• Riskli yapı tespiti: Bina malikleri, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca lisanslandırılmış kuruluşlara başvurarak binalarının riskli yapı tespitini yaptırabilir; riskli bulunan binalar 6306 sayılı kanun kapsamında dönüşüme girebilir.
• Deprem sigortası: Zorunlu deprem sigortası (DASK) poliçenizin geçerli olduğunu kontrol edin.
• Toplanma alanı: Mahallenizdeki afet ve acil durum toplanma alanını önceden öğrenin.