Ödemiş'in tarihi evleri kayda geçiyor: Konya Teknik Üniversitesinden 23 mimarlık öğrencisi Bademli'de sahada

Ödemiş'in taş duvarlı, ahşap çıkmalı ve dar Arnavut kaldırımlı sokaklarıyla bilinen tarihi dokusu, bilimsel olarak kayıt altına alınıyor. Konya Teknik Üniversitesi Mimarlık Bölümü öğrencileri, Restorasyon Projesi dersi kapsamında yaklaşık 600 kilometre yol yaparak Ödemiş'e geldi ve Bademli Mahallesi'ndeki geleneksel konutlarda ölçüm yaptı.

Çalışmayı yürüten öğretim üyesi Prof. Dr. Mustafa Korumaz'ın koordinatörlüğündeki ekip, dört gün boyunca evlerin cephelerini, plan şemalarını, malzeme ve yapım tekniklerini belgeledi. Öğrenciler saha çalışmasının ardından Konya'ya dönerek topladıkları verileri çizime dökecek.

2016'dan bu yana süren çalışma

Prof. Dr. Korumaz, Ödemiş ve çevresinde kültürel mirası belgeleme çalışmalarını 2016 yılından bu yana sürdürdüklerini anlattı. Çalışmalar Birgi merkezli başladı, ardından Bademli ve Ovacık gibi mahallelere yayıldı. Korumaz, Ödemiş Belediyesinin rehberliği ve desteğiyle belgelenmeye ihtiyaç duyan tarihi yapılar ve camiler üzerinde incelemeler yaptıklarını belirtti.

Çalışmaya katılan öğrencilerden Beyane Danle de bölgede zengin bir kültürel miras bulunduğunu, tarihi Hayrettin Efendi Camisi'nin kendileri için önemli bir uygulama alanı olduğunu söyledi.

Rölöve, restitüsyon, restorasyon: Ne anlama geliyor?

Öğrencilerin topladığı veriler, tarihi bir yapının korunması için izlenen üç aşamalı sürecin ilk basamağını oluşturuyor:

• Rölöve: Yapının bugünkü hâlinin ölçülerek plan, kesit ve cephe çizimleriyle belgelenmesi. Çatlaklar, eklemeler ve bozulmalar da işlenir.
• Restitüsyon: Arşiv belgeleri, eski fotoğraflar ve yapıdaki izlerden yola çıkarak binanın ilk yapıldığı ya da en özgün dönemindeki hâlinin ortaya konması.
• Restorasyon: Bu iki çalışmaya dayanarak yapının özgün niteliği korunarak onarılması ve yeniden kullanılır hâle getirilmesi.

Koruma kurullarına sunulan restorasyon projelerinde rölöve ve restitüsyon çizimleri zorunlu belgeler arasında yer alıyor. Bu nedenle sahada yapılan doğru bir ölçüm, ileride bir evin aslına uygun onarılabilmesi için belirleyici oluyor.

Ödemiş ve Birgi'nin tarihi dokusu

Küçük Menderes Havzası'nda yer alan Ödemiş, Osmanlı döneminden kalma kerpiç, taş ve ahşap karışımı evleriyle Ege'nin geleneksel konut mimarisinin önemli örneklerini barındırıyor. Evlerin büyük bölümünde taş zemin katın üzerinde ahşap karkaslı üst kat ve sokağa taşan çıkmalar görülüyor.

İlçeye bağlı Birgi ise Aydınoğulları Beyliği'nin ilk başkenti olarak biliniyor. 14. yüzyılda yapılan Aydınoğlu Mehmet Bey Camii (Birgi Ulu Camii) ve 18. yüzyıldan kalma Çakırağa Konağı bölgenin en çok ziyaret edilen yapıları arasında. Birgi, UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde yer alıyor ve sakin şehir (Cittaslow) unvanı taşıyor.

Bademli ve Ovacık gibi mahallelerdeki yapılar ise Birgi kadar tanınmasa da aynı geleneğin parçası. Bakımsız kalan, terk edilen ya da yangın, deprem ve hava koşullarıyla yıpranan ahşap evler, belgelenmediği takdirde iz bırakmadan kaybolma riski taşıyor. Üniversitelerin saha çalışmaları, bu yapıların en azından çizim ve ölçü olarak kayda geçmesini sağlıyor.

Tarihi evi olanlar ne yapmalı?

Ödemiş'te tescilli bir yapıya sahip olanlar, evde onarım ya da değişiklik yapmadan önce İzmir Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'ndan izin almak zorunda. Belediyeler ve İl Özel İdaresi, tescilli yapıların onarımı için zaman zaman katkı payı desteği veriyor; başvuru için ilçe belediyesinin imar ve şehircilik birimine danışılabiliyor.