Soruşturma BIST 30'a uzandı: Kaybedilen sadece endeks puanı değil

Fon soruşturmasının dosyasında adı geçen şirketlerden biri, Borsa İstanbul'un en büyük otuz şirketini kapsayan BIST 30 endeksinde yer alıyor. Bu ayrıntı, olayı bir dolandırıcılık dosyası olmaktan çıkarıp piyasanın tamamını ilgilendiren bir güven sorununa dönüştürüyor.

Endeksin kalbindeki şirket

Malvarlığı tedbiri talep edilen isimler arasında bulunan Astor Enerji'nin yöneticileri, aynı zamanda BIST 30 endeksinde işlem gören bir şirketin yönetiminde. Şirket, temmuz 2023'ten bu yana hem BIST 100 hem BIST 30 endekslerinde yer alıyor.

BIST 30, Borsa İstanbul'da işlem hacmi ve piyasa değeri en yüksek otuz şirketten oluşuyor. Yurt içi ve yurt dışı fonların çoğu, Türkiye'ye yatırım yaparken bu endeksi referans alıyor. Endekse giren bir şirket, yalnızca kendi yatırımcısını değil, endeksi takip eden tüm fonları ilgilendiriyor.

Soruşturmanın bu düzeydeki bir şirkete uzanması, tartışmayı "birkaç kişi usulsüzlük yaptı" noktasından çıkarıp denetim sisteminin bütününe taşıyor.

Piyasa şimdiden fiyatladı

Krizin yüzeye çıktığı 16 Eylül'de BIST 100 endeksi gün içinde yüzde 6'yı aşan kayıp yaşadı, devre kesiciler devreye girdi ve gün yüzde 5,54 kayıpla kapandı.

9 Eylül'de 14 bin 566 puanı gören endeks, 22 Eylül'de 13 bin 198 puana kadar geriledi. İki hafta içinde yaklaşık yüzde 9,4'lük değer kaybı oluştu.

Tasfiye kararı verilen 131 fonun büyüklüğü yaklaşık 20 milyar dolar. Kilitlenen varlıkların 826 ila 891 milyar lira aralığında olduğu belirtiliyor.

Zincirleme etki nasıl çalışıyor

Fonlardan çıkışlar hızlanınca portföy yöneticilerinin nakit ihtiyacı arttı. Nakit bulmak için ellerindeki hisseleri satmak zorunda kaldılar. Bu satışlar hisse fiyatlarını aşağı çekti, düşen fiyatlar yeni satışları tetikledi.

Ekonomi yönetimi, piyasadaki likiditeyi desteklemek amacıyla bir dizi önlem açıkladı.

Asıl mesele: güven

Borsa, yatırımcının "burada oyun kurallara göre oynanıyor" inancıyla ayakta durur. Bu inancın zedelendiği her durumda, kaybedilen sadece endeks puanı olmaz.

Yabancı yatırımcı açısından tablo şöyle okunuyor: Bir piyasada endeksin en büyük şirketlerinden biri soruşturmaya konu oluyorsa, o piyasadaki fiyatların ne kadarının gerçek arz-talebi yansıttığı sorusu doğar. Bu soru bir kez sorulduğunda, cevabı gelene kadar yeni para gelmez.

Buradan kur tarafına giden yol dolaylı ama nettir: Yabancı yatırımcı hisse satıp çıkarken elindeki lirayı dövize çevirir. Portföy çıkışı büyüdükçe döviz talebi artar, bu da Türk lirası üzerinde baskı oluşturur. Güven kaybının faturası yalnızca borsada kalmaz; kur üzerinden herkesin alışveriş sepetine yansır.

Bu nedenle soruşturmanın hızlı, şeffaf ve sonuca ulaşan bir şekilde yürütülmesi, yalnızca adalet meselesi değil, doğrudan ekonomik istikrar meselesidir.

Bundan sonra ne izlenecek

Önümüzdeki dönemde piyasanın izleyeceği başlıklar şunlar olacak: tasfiye sürecinde ödemelerin takvime uyup uymadığı, soruşturmanın iddianameye dönüşüp dönüşmeyeceği, SPK'nın denetim sistemine ilişkin yeni bir düzenleme açıklayıp açıklamayacağı ve yabancı portföy hareketlerinin yönü.

Güvenin yeniden kurulması, kaybedilmesinden uzun sürer. Bu sürecin ne kadar süreceğini belirleyecek olan, atılan adımların hızı ve şeffaflığı olacak.